Trẻ nhỏ có thể phát triển được khả năng ghi nhớ và tư duy tốt khi bắt đầu được học về cách nhận biết về các loại đối tượng trong cuộc sống. Trong đó, cha mẹ có thể dạy bé nhận biết các con vật, từ các loài vật quen thuộc đến các động vật to lớn, đa dạng trong thiên nhiên hoang dã.
Trong quá trình khám phá thế giới xung quanh, các bé chắc chắn đều từng nhìn thấy nhiều loại động vật khác nhau và thắc mắc các “bạn” ấy tên là gì. Đó là thời điểm thích hợp để cha mẹ giới thiệu và dạy bé nhận biết các con vật phổ biến trong đời sống cũng như trong thế giới tự nhiên. Thời gian cùng con khám phá về đặc tính các loài vật cũng làm tăng sự gắn kết giữa cha mẹ với con cái.
Tại sao cần dạy bé nhận biết các con vật?
Việc dạy bé nhận biết các con vật ngay từ giai đoạn đầu đời đóng vai trò quan trọng trong việc giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, tư duy và khả năng quan sát. Việc tương tác với hình ảnh và âm thanh của động vật có thể thúc đẩy quá trình học tập trực quan cho trẻ nhỏ. Không chỉ vậy, khi trẻ hiểu biết và gần gũi với các loài động vật còn giúp xây dựng lòng yêu thương, ý thức trách nhiệm với môi trường và nuôi dưỡng khả năng đồng cảm. Những hoạt động như quan sát động vật, nghe tiếng kêu và gọi tên các loài có thể nâng cao khả năng ghi nhớ, suy luận, phát triển tư duy tốt hơn.
Bên cạnh đó, nếu trẻ từng có dấu hiệu sợ hãi hoặc lo lắng trước một số con vật, bố mẹ nên dạy bé nhận biết đặc điểm và giới thiệu về “tính cách” của các con vật hiền lành để con mạnh dạn tiếp xúc với chúng. Đây cũng là cách hiệu quả để bé vượt qua nỗi sợ động vật. Cha mẹ tạo điều kiện để bé tìm hiểu thông tin và quan sát các con vật trong môi trường an toàn có thể giảm dần sự e dè, tăng cảm giác tự tin cho con.
Dạy bé nhận biết các con vật
Có rất nhiều phương pháp có thể áp dụng để giúp bé tiếp cận thế giới động vật một cách tự nhiên, từ việc sử dụng sách tranh, video đến hoạt động trải nghiệm thực tế. Việc lựa chọn môi trường và phương pháp học tập phù hợp, đặc biệt khi bé đi nhà trẻ, có thể hỗ trợ quá trình làm quen với các con vật và củng cố kỹ năng xã hội. Dưới đây là hai nhóm động vật mà cha mẹ có thể giới thiệu và dạy bé nhận biết các con vật riêng biệt.
2.1. Dạy bé nhận biết các con vật nuôi trong gia đình
Động vật nuôi trong gia đình thường có tính hiền lành, dễ gần gũi và có khả năng bắt gặp trong đời sống xung quanh nên bé có thể bắt đầu học nhận biết từ những con vật này.
Chó
Đặc điểm nổi bật: Chó có bốn chân, thường có bộ lông ngắn hoặc dài tùy giống, hay vẫy đuôi khi mừng và có tiếng sủa “gâu gâu” đặc trưng, quen thuộc.
Lưu ý: Hướng dẫn bé cách vuốt ve và cho chó ăn, đồng thời giữ khoảng cách an toàn nếu bé chưa quen. Trong quá trình tiếp xúc, cha mẹ cần theo dõi sát sao để tránh xảy ra những tình huống đáng tiếc.
Mèo
Đặc điểm nổi bật: Mèo cũng có bốn chân, lông mềm mịn, thường thích liếm lông và kêu “meo meo” hay “grừ grừ”.
Lưu ý: Không nên để bé đuổi mèo quanh nhà hoặc chọc mèo khi mèo đang ngủ hay đang ăn. Hãy dặn bé nhẹ nhàng vuốt lông mèo. Bạn có thể dạy bé nhiều giống mèo khác nhau qua các hình ảnh, video để bé nhận biết dễ dàng loài mèo.
Gà
Đặc điểm nổi bật: Gà có hai chân, bộ lông nhiều màu (thường màu đỏ, vàng hoặc trắng). Gà trống thì gáy “ò ó o” còn gà mái thường kêu “cục tác”.
Lưu ý: Khuyến khích bé quan sát chúng ăn thóc, cám để hiểu thêm về thói quen sinh hoạt của gà. Cha mẹ nếu được hãy cho bé thăm quan trang trại hoặc sân vườn có nuôi gà để nghe tiếng gáy thật. Điều này giúp bé nhận dạng và ghi nhớ âm thanh tốt hơn.
Vịt
Đặc điểm nổi bật: Vịt cũng là loài vật có 2 chân khá giống với gà nhưng nổi bật với chiếc cổ cao, đầu to cùng một chiếc mỏ dẹp, dài. Dáng đi “lạch bạch” và tiếng kêu “quạc quạc” của vịt cũng là một điểm đặc trưng để bé ghi nhớ.
Lưu ý: Cha mẹ có thể cho bé nhìn thấy các con vịt trực tiếp khi tham quan các trang trại chăn nuôi hoặc về vùng quê có nuôi vịt. Hãy thử đố con gọi tên loài vật này và mô phỏng lại các đặc điểm của chúng.
Chim cảnh
Cha mẹ có thể giúp con nhận biết nhiều loài chim cảnh nuôi trong nhà khác nhau như chim sáo, yến phụng, chim họa mi, vẹt,… dựa trên màu lông, dáng đuôi, hình dáng mỏ của từng loài.
Lưu ý: Một số loài chim có giọng hót đặc trưng cũng là đặc điểm để cho trẻ phân biệt.
Cá cảnh
Ngoài nhận biết cá nói chung, bạn có thể kể về sự đa dạng của “tập thể” nhiều loài cá khác nhau và hướng dẫn bé nhận biết các loại cá cảnh thường thấy trong các hồ cá nuôi trong nhà. Ví dụ, cá 7 màu là những bạn cá bé nhỏ có thân thon dài, màu sắc ở thân và đuôi thường ánh lên 7 màu như sắc cầu vồng. Cá 3 đuôi là các bạn cá có phần đuôi dài bằng thân, uốn lượn khi bơi và thường chia làm 3 mảnh.
Lưu ý: Ba mẹ có thể hướng dẫn trẻ quan sát hình dáng, màu sắc, các hoạt động và cách cá ăn để có thể giúp phân biệt từng loài và các thông tin bổ ích.
Thỏ
Đặc điểm nổi bật: Thỏ có lớp lông mềm mịn bao phủ toàn bộ cơ thể, đặc trưng với đôi tai dài vểnh lên trên. Hình ảnh con thỏ thường đi kèm với củ cà rốt – món ăn yêu thích của loài vật này.
Lưu ý: Bé có thể trải nghiệm hoạt động cho thỏ ăn tại các trang trại, sở thú và quan sát hành vi của chúng để ghi nhớ loài vật này.
Rùa
Đặc điểm nổi bật: Rùa là loài vật đặc trưng bởi lớp mai to tròn, cứng ở trên lưng và di chuyển trên cạn với tốc độ chậm rãi. Khi gặp nguy hiểm hoặc khi nghỉ ngơi, rùa có khả năng thu đầu và bốn chân vào bên trong mai để ẩn giấu.
Lưu ý: Nếu nhà có nuôi rùa, bạn có thể hướng dẫn trẻ chuẩn bị thức ăn cho rùa để tăng tính tương tác với loài vật này.
Chim bồ câu
Đặc điểm nổi bật: Chim bồ câu khá dễ nhận biết với chiếc cổ dài linh hoạt, đầu dạng hình thoi và có khả năng xoay nhiều góc độ khác nhau. Màu lông chim bồ câu rất đa dạng, có thể màu nâu, xanh nhạt, trắng, xám đen… Chim bồ câu là loài hiền lành, sống theo bầy và thân thiện với con người.
Lưu ý: Chim bồ câu thường ít khi được nuôi nhốt tại nhà nhưng lại rất phổ biến và dễ bắt gặp trong đời sống. Loài vật này cũng khá thân thiện với con người. Cha mẹ có thể hướng dẫn bé cho chim bồ câu ăn nếu đi đến những khu vực có nhiều chim bồ câu tập trung.
Nhím cảnh
Đặc điểm nổi bật: Nhím cảnh, nhím kiểng hay nhím gai nhà là loài nhím đã được thuần hóa và có thể trở thành thú nuôi trong nhà. Hình dạng bên ngoài của nhím cánh khá tương đồng với các loài nhím hoang dã nhưng có cái miệng nhỏ, nhọn, chân ngắn và di chuyển khá chậm chạp. Phần lông gai nhọn xù ra của nhím cảnh trông có vẻ nguy hiểm nhưng thực tế không gây tổn thương đến người nuôi, lông thường có màu trắng, nâu sẫm hoặc muối tiêu.
Lưu ý: Cha mẹ nên giới thiệu trước về loài vật này và hướng dẫn con quan sát chúng trong phạm vi an toàn.
Con heo (lợn)
Đặc điểm nổi bật: Giống heo (lợn) nuôi thường thấy sẽ có lông da trắng hồng, đầu to, mũi tròn to đưa ra trước với hai lỗ mũi đặc trưng, tai to xòe ngang hai bên, thân hình tròn trịa, đầy đặn. Các bạn heo có 4 chân, chân có móng guốc và phát ra tiếng kêu ngộ nghĩnh “ụt ịt”, “khịt khịt”, “éc éc”.
Lưu ý: Bé có thể thấy các chú heo khi đi tham quan sở thú, các trang trại, khu du lịch hay về nông thôn. Cha mẹ đừng quên dạy bé các phân biệt heo nhà với heo rừng.
Con bò
Đặc điểm nổi bật: Bò là loài vật khá to lớn, có bộ lông ngắn, mịn với màu vàng hoặc nâu nhạt, tai nhỏ xòe ngang hai bên, sừng ngắn, có yếm cổ, đuôi dài với chỏm đuôi màu đen.Tiếng kêu của loài bò thường được mô phỏng bằng âm thanh “ụm bò”.
Lưu ý: Bé có thể nhìn thấy các bạn bò trên tivi hoặc khi đi tham quan các khu vực chăn nuôi và cần phân biệt với bò sữa thường thấy trong các quảng cáo sữa tươi.
Con trâu
Đặc điểm nổi bật: So với con bò, trâu có hình thể vạm vỡ hơn, đặc biệt có cặp sừng dài, uốn cong theo hình lưỡi liềm ở trên đầu. Trâu có lông ngắn, màu trắng hoặc xám đen.
Lưu ý: Trẻ em thành thị thường ít khi nhìn thấy trâu ngoài thực tế nhưng có thể quan sát hình ảnh của loài vật này thông qua chương trình tivi hoặc tranh phong cảnh đồng quê để ghi nhớ.
2.2. Dạy bé nhận biết các con vật hoang dã trong tự nhiên
Các loài động vật hoang dã có thể hơi “khó gần” với bé hơn, nhưng thông qua chương trình tivi, sách, video, các chuyến tham quan sở thú… thì con vẫn có khả năng nhìn thấy và khám phá được đặc điểm độc đáo của chúng. Việc giới thiệu đa dạng các loài động vật sẽ tăng khả năng nhận thức sinh học và bảo vệ môi trường của trẻ.
Hổ
Đặc điểm nổi bật: Hổ có thân hình to lớn, bốn chân khỏe, bộ lông vằn vàng hoặc cam với sọc đen. Chúng có tiếng gầm mạnh mẽ.
Lưu ý: Giúp bé nhận thức đây là loài động vật hoang dã, không thể nuôi trong nhà và cần được bảo tồn trong môi trường thích hợp.
Voi
Đặc điểm nổi bật: Voi là loài có kích thước lớn, có vòi dài và hai ngà (thường ở voi đực), đồng thời có bốn chân to. Voi thích ăn cỏ, lá cây và có tiếng rống vang.
Lưu ý: Nhắc bé giữ khoảng cách khi quan sát voi trong sở thú hoặc khu bảo tồn. Cha mẹ có thể cùng con thực hiện việc cho voi ăn để đảm bảo an toàn cho bé.
Sư tử
Đặc điểm nổi bật: Sư tử có bờm (đối với sư tử đực), lông màu vàng nâu, sống tập trung thành bầy, phát ra tiếng gầm lớn.
Lưu ý: Dạy bé hiểu rằng đây là loài săn mồi ăn thịt, vốn sống hoang dã, không tiếp xúc trực tiếp được như chó, mèo.
Khỉ
Đặc điểm nổi bật: Khỉ là loài vật có tay dài, giỏi leo trèo và gương mặt lanh lợi, tinh ranh. Khỉ có thể di chuyển bằng 3 cách là đi, chạy và leo trèo. Khi chuyền qua những cành cây, khỉ có khả năng giữ thăng bằng tốt nhờ vào chiếc đuôi dài. Với trẻ nhỏ, khỉ thường được nhận diện qua đôi tay dài, khả năng leo trèo linh hoạt và thích ăn chuối.
Lưu ý: Một số khu vực khỉ được thả tự do và chúng có thể lấy trộm đồ hoặc tấn công người nên cha mẹ cần chú ý bảo đảm an toàn cho bé khi đi tham quan những nơi này.
Đười ươi
Đặc điểm nổi bật: Đười ươi có kích thước lớn hơn khỉ với bộ lông rậm rạp có màu nâu đỏ bao phủ gần hết cơ thể. Các bạn đười ươi cũng có đôi tay dài và chân ngắn so với cơ thể, bàn tay có thể cầm nắm linh hoạt như tay người. Đây được cho là loài vật thông minh nhất trong số các loài linh trưởng.
Hà mã
Đặc điểm nổi bật: Hà mã cũng là một loài vật có nhiều đặc điểm thú vị để cha mẹ giới thiệu cho bé. Hà mã có thân hình tròn trịa, da trơn bóng gần như không có lông, sở hữu một cái miệng lớn và có hai chiếc tai nhỏ xinh trên đầu. Loài vật này thường ngâm mình trong nước vì làn da nhạy cảm dễ bị cháy nắng.
Lưu ý: Các bé có thể nhìn thấy hà mã trực tiếp khi tham quan sở thú và cần được giám sát cẩn thận, không để con tiếp xúc quá gần.
Tê giác
Đặc điểm nổi bật: Tê giác là một trong những loài động vật có kích thước lớn nhất sống trên cạn. Với thân hình vạm vỡ và chiếc sừng lớn ngay mũi, tê giác cũng rất dễ được các bé ghi nhớ và nhận biết.
Hươu cao cổ
Đặc điểm nổi bật: Hươu cao cổ có hình dáng rất đặc biệt với một chiếc cổ rất cao, dài và sở hữu bộ lông độc đáo với các đốm màu nâu vàng không đều nhau phân bố toàn thân. Một con hươu cao cổ có thể cao khoảng 4,8 – 5,5m, tương đương một căn nhà 2 tầng.
Lưu ý: Khi tham quan hươu cao cổ trong sở thú, cha mẹ có thể cùng con tham gia vào hoạt động cho hươu ăn để tương tác nhiều hơn với loài vật to lớn nhưng dễ gần này.
Cá sấu
Đặc điểm nổi bật: Cá sấu là loài bò sát lớn sống được ở cả dưới nước và trên cạn. Hình dạng bên ngoài khá dễ nhận biết với bộ da thô ráp, xù xì, thân hình tròn với một chiếc đuôi dài, ngoài ra còn có mõm lớn với hàm răng sắc nhọn.
Lưu ý: Cá sấu khá nguy hiểm nên cần tuân thủ các nguyên tắc bảo đảm an toàn khi tham quan.
Chó sói
Đặc điểm nổi bật: Khác với các bạn chó nuôi ở nhà, chó sói là giống chó sống trong môi trường thiên nhiên hoang dã có hình dáng thanh mảnh hơn, mõm nhọn, rộng, tai ngắn, thân ngắn và đuôi dài. Loài chó sói thường phát ra tiếng hú kéo dài đặc trưng.
Lưu ý: Bé sẽ khó có cơ hội nhìn thấy loài vật này trực tiếp, cha mẹ có thể giới thiệu cho con qua sách tranh hoặc chương trình về động vật để mô tả những đặc điểm nhận biết.
Cáo
Đặc điểm nổi bật: Cáo là loài vật có kích thước trung bình, thuộc họ Chó. Đặc điểm chung về hình dạng bên ngoài là có mõm dài, hẹp, lông đuôi rậm, mắt xếch và tai nhọn dựng đứng lên. Loài cáo phổ biến hay thấy nhất là cáo đỏ.
Lưu ý: Bé có thể nhìn thấy một số loài cáo trong sở thú, cha mẹ cần hướng dẫn con nhận biết, phân biệt được mỗi loài qua các đặc điểm bên ngoài.
Linh dương
Đặc điểm nổi bật: Linh dương là động vật ăn cỏ, đặc điểm nhận diện là gương mặt dài, hai tai nhọn vểnh ra hai bên và cặp sừng to, hơi cong, không phân nhánh ở trên đỉnh đầu.
Lưu ý: Bé có thể thấy linh dương khi tham quan sở thú hoặc tại một số khu bảo tồn. Có nhiều loài linh dương khác nhau sinh trưởng ở châu Á và châu Phi.
Nai
Đặc điểm nổi bật: Nai là động vật có 4 chân, vóc dáng to lớn, thân dài, chân mảnh khảnh, khuôn mặt khá dài cùng đôi tai to mọc dựng đứng, mắt to. Nai đực thường có thêm cặp sừng dài, phân nhánh ở trên đầu. Nai thường có màu nâu đen hoặc nâu sẫm, dưới bụng màu trắng vàng.
Lưu ý: Sừng nai thường rụng vào cuối mùa hạ và mọc lại vào mùa xuân năm sau nên không phải lúc nào nai đực cũng có sừng.
Rắn
Đặc điểm nổi bật: Rắn là loài bò sát không có chân, thân hình tròn dài (hình trụ) và sở hữu một chiếc lưỡi dài. Rắn có rất nhiều loài khác nhau, mỗi loài sẽ có những màu sắc, họa tiết khác biệt trên lớp da trơn bên ngoài.
Lưu ý: Hãy cảnh báo với bé rằng rắn là loài vật nguy hiểm có khả năng tấn công con người. Khi bé quan sát loài vật này, hãy đảm bảo đứng trong khoảng cách an toàn và không được tác động kích thích chúng.
Trăn
Đặc điểm nổi bật: Trăn là tên gọi chung cho những loài động vật giống rắn nhưng có kích thước lớn hơn rất nhiều. Trăn thường có họa tiết đốm trên da và thường nằm cuộn tròn. Răng trăn cong vào trong, không có ống tiết nọc như một số loài rắn nhưng xương hàm có thể mở rộng đến 180º để nuốt chửng con mồi.
Lưu ý: Khi quan sát trăn, đặc biệt là trăn lớn, cần hết sức cẩn thận và giữ khoảng cách an toàn. Trăn tuy không có độc nhưng có thể tấn công và siết chặt con mồi. Tránh tiếp xúc trực tiếp, đặc biệt khi trăn đang ăn hoặc trong giai đoạn lột xác. Nếu quan sát trong môi trường tự nhiên, hãy nghe theo hiệu lệnh của người hướng dẫn, giữ khoảng cách an toàn và quan sát từ xa.
Kỳ đà
Đặc điểm nổi bật: Kỳ đà là động vật bò sát lớn với thân mình phủ một lớp vảy và có khả năng thay da theo chu kỳ. Kỳ đà có cổ dài, đuôi dài, tứ chi phát triển chắc khỏe. Hình dáng bên ngoài nhìn khá giống với con thằn lằn nhưng to và dài hơn, có thể dài đến 2,5 – 3m. Đầu có hình tam giác nhọn về phía mõm.
Lưu ý: Kỳ đà có thể sống ở nhiều môi trường khác nhau, bao gồm cả trên cạn và dưới nước, tùy thuộc vào loại kỳ đà.
Trên đây là một số loài vật mà bé có thể tập làm quen, quan sát để nhận biết, phân biệt trong độ tuổi 1 – 2 tuổi. Để những kiến thức về loài vật được con nhớ lâu hơn, cha mẹ nên cho bé tiếp xúc với nhiều hình thức học tập như flash card động vật, sách tranh thiếu nhi, tô màu hoặc làm đồ thủ công có hình dạng các con vật, xem chương trình về thế giới động vật, học các bài hát chủ đề động vật…
