Hãy cùng xem tiếp bài viết bên dưới để hiểu hơn nhé!
1. Tử ban do bệnh não mô cầu có đặc điểm gì?
Bệnh do não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, thường biểu hiện dưới hai bệnh cảnh chính là viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết. Viêm màng não xảy ra khi nhiễm trùng ảnh hưởng đến các màng bao quanh não và tủy sống. Còn nhiễm khuẩn huyết là tình trạng vi khuẩn xâm nhập vào máu, có thể dẫn đến nhiễm trùng huyết, sốc và suy đa cơ quan.
Tử ban là biểu hiện xuất huyết dưới da thường gặp trong bệnh cảnh nhiễm khuẩn huyết do não mô cầu. Đây là dấu hiệu cho thấy bệnh đã tiến triển, thời điểm xuất hiện rất khác nhau và bệnh có thể nặng lên nhanh trong vài giờ. Khác với ban đỏ thông thường, tử ban hình thành do máu thoát ra khỏi các mạch máu nhỏ và tích tụ dưới da, tạo thành những chấm hoặc mảng đỏ tím.
- Giai đoạn đầu: Ban có thể khởi đầu dưới dạng nốt đỏ phẳng trên mặt da hoặc hơi nổi nhẹ như nốt muỗi đốt, sau đó nhanh chóng tiến triển thành các chấm xuất huyết màu đỏ tím có góc cạnh ngoằn ngoèo giống hình sao, kích thước khoảng 1–2 mm, phân bố ở nhiều vùng trên cơ thể. Những vị trí thường gặp gồm nách, bẹn, quanh khớp, thân mình và phần dưới cơ thể.
- Giai đoạn tiến triển: Các chấm xuất huyết có thể liên kết với nhau, tạo thành những mảng ban lớn hơn, màu đỏ sẫm hoặc tím thẫm, bờ không đều và kích thước từ vài milimet đến vài centimet. Bề mặt tổn thương thường phẳng, không gồ lên khỏi da. Một số trường hợp có thể xuất hiện vùng hoại tử ở trung tâm.
- Giai đoạn nặng: Tử ban có thể lan nhanh, hình thành các mảng xuất huyết lớn, đi kèm da tái hoặc loang lổ, tay chân lạnh, thở nhanh, sốt cao Trong trường hợp nghiêm trọng, tổn thương mạch máu và rối loạn đông máu có thể dẫn đến hoại tử da, sốc nhiễm trùng và suy đa cơ quan.
[key-takeaways title=”Làm sao phân biệt tử ban với ban thông thường?”]
Đặc điểm đáng chú ý nhất là tử ban thường không mất màu khi ấn. Có thể kiểm tra bằng cách ép nhẹ thành một chiếc cốc thủy tinh trong suốt lên vùng phát ban. Nếu các chấm đỏ tím vẫn nhìn thấy và không nhạt đi dưới áp lực, đó là dấu hiệu cần đặc biệt cảnh giác.
Tử ban thường là dấu hiệu muộn và nguy hiểm nhưng không phải người mắc não mô cầu nào cũng xuất hiện tử ban. Nếu người bệnh sốt kèm các chấm đỏ tím bất thường, ban lan nhanh, tay chân lạnh hoặc lơ mơ, cần gọi cấp cứu hoặc đến khoa cấp cứu ngay, không chờ ban lan rộng hay chuyển sang tím sẫm.
[/key-takeaways]
2. Có nên chờ tử ban xuất hiện mới đi khám?
Dù tử ban được xem là một trong những dấu hiệu cảnh báo đặc trưng của bệnh não mô cầu nhưng không phải trường hợp nào cũng xuất hiện biểu hiện này.
Bên cạnh đó, tử ban cũng thường liên quan đến bệnh cảnh nhiễm khuẩn huyết, đôi khi có thể xuất hiện sớm nhưng cũng có trường hợp xuất khi bệnh đã tiến triển nặng. Ngoài ra, ở bệnh cảnh viêm màng não, người bệnh có thể có các triệu chứng điển hình hơn như sốt, đau đầu dữ dội, cứng cổ, buồn nôn, nôn và sợ ánh sáng…
Do đó, bên cạnh việc chú ý nhận biết tử ban, bạn cũng cần “cảnh giác” với các biểu hiện của não mô cầu ở giai đoạn sớm cũng như các triệu chứng khác của bệnh. Nếu người bệnh sốt, rét run, buồn nôn, nôn, đau đầu, đau cơ… kèm các chấm đỏ tím bất thường, ban lan nhanh, tay chân lạnh hoặc lơ mơ, cần gọi cấp cứu hoặc đến khoa cấp cứu ngay, không chờ ban lan rộng hay chuyển sang tím sẫm.
Dấu hiệu nhận biết sớm bệnh do não mô cầu
Các triệu chứng sớm của bệnh do não mô cầu thường là:
- Sốt cao khởi phát đột ngột, có thể lên tới 40 – 41 độ kèm theo rét run
- Mệt mỏi, đau đầu dữ dội
- Buồn nôn, nôn, tiêu chảy
- Ăn không ngon, chán ăn
- Triệu chứng hô hấp trên như đau họng, sổ mũi…
- Đau cơ, đặc biệt đau ở sống lưng và 2 chân
Các triệu chứng này thường rất giống nhiễm cúm. Một số trường hợp cũng có thể khởi phát bằng viêm họng, sau đó mới xuất hiện các biểu hiện kể trên.
Dấu hiệu bệnh do não mô cầu ở giai đoạn tiến triển
Ở giai đoạn tiến triển, người mắc não mô cầu có thể có những biểu hiện điển hình hơn như:
- Tay chân lạnh
- Đau cơ dữ dội, có thể biểu hiện khắp toàn thân nhưng thường sưng đau các khớp lớn như khớp gối, cổ chân, cổ tay
- Xuất hiện tử ban
- Cứng cổ, đau hoặc khó cúi đầu về phía trước, đặc biệt khi cố gắng đưa cằm về phía ngực.
- Sợ ánh sáng, ngay cả ánh đèn trong phòng hoặc ánh sáng ban ngày cũng có thể gây khó chịu, đau mắt.
- Thóp phồng ở trẻ nhũ nhi có thể xuất hiện trong vòng 12 – 15 giờ kể từ khi có triệu chứng đầu tiên.
Khi bệnh tiến triển nặng, người bệnh có thể lú lẫn, mê sảng, co giật, khó đánh thức hoặc mất ý thức.
3. Dấu hiệu bệnh do não mô cầu ở trẻ nhỏ khác ở người lớn như thế nào?
Trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ nhũ nhi, có thể có các biểu hiện của não mô cầu hơi khác so với người lớn. Dưới đây là một số biểu hiện não mô cầu ở trẻ cha mẹ cần lưu ý:
- Sốt, nhưng không phải trường hợp nào cũng sốt cao rõ rệt.
- Trẻ bú ít hơn bình thường, từ chối bú hoặc nôn ói nhiều lần.
- Trẻ dễ kích thích, khó dỗ dành, có thể khóc thét hoặc phát ra tiếng rên rỉ khác thường.
- Trẻ ít vận động, phản ứng chậm, ngủ nhiều bất thường, lừ đừ, ít tỉnh táo
- Ở trẻ còn thóp, vùng thóp trên đỉnh đầu có thể phồng lên.
- Các dấu hiệu toàn thân khác: Tay chân lạnh, da tái hoặc loang lổ, thở nhanh, co giật hay xuất hiện ban đỏ tím bất thường.
| Đặc điểm | Trẻ nhũ nhi và trẻ nhỏ | Trẻ lớn và người trưởng thành |
|---|---|---|
| Biểu hiện ban đầu | Bú kém/chán ăn, quấy khóc, ít hoạt động, lừ đừ | Sốt, đau đầu, mệt mỏi, đau nhức |
| Dấu hiệu thần kinh | Thóp phồng, khó đánh thức, co giật | Đau đầu dữ dội, cứng cổ, sợ ánh sáng, lú lẫn |
| Dấu hiệu toàn thân | Tay chân lạnh, da tái hoặc loang lổ, thở nhanh | Đau cơ, đau chân, tay chân lạnh, ban xuất huyết |
Kết luận
Tử ban là một trong những dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm của bệnh não mô cầu. Tuy nhiên, không phải người bệnh nào cũng xuất hiện tử ban và không nên chờ đến khi có dấu hiệu này mới đi khám.
Bệnh não mô cầu có thể tiến triển nhanh, gây viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết, sốc và đe dọa tính mạng chỉ trong thời gian ngắn. Khi người bệnh có dấu hiệu nguy hiểm như lơ mơ, khó đánh thức, co giật, khó thở, sốt kèm đau đầu dữ dội và cứng cổ, hoặc ban đỏ tím không mất màu khi ấn, cần đến cấp cứu ngay.
