Author: Đài Trương

[quotation title=””]

Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm có khoảng 600 triệu người mắc bệnh sau khi ăn thực phẩm bị ô nhiễm và 420.000 người tử vong. Liên tiếp những ca ngộ độc thực phẩm mức độ nghiêm trọng gần đây cũng có liên quan mật thiết đến việc sử dụng nguồn thực phẩm đã hư hỏng.

[/quotation]

Hiểu rõ vì sao không nên ăn thức ăn bị ôi thiu và cách nhận diện sớm các dấu hiệu ngộ độc là yếu tố quan trọng để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình.

Thực phẩm ôi thiu nguy hiểm thế nào đến sức khỏe?

Thực phẩm bị ôi thiu không chỉ đơn giản là thay đổi mùi vị hay màu sắc, mà đó là dấu hiệu của việc bị nhiễm các tác nhân gây bệnh cực kỳ nguy hiểm.

Sự tấn công của vi khuẩn và virus

Thức ăn để lâu hoặc bảo quản không đúng cách thường bị nhiễm các loại vi khuẩn như Shigella, Salmonella, Campylobacter, và Escherichia coli (E. coli), Clostridium, Bacillus cereus, Staphylococcus aureus, Listeria… và một số loại ký sinh trùng. Những tác nhân này có thể gây ra các triệu chứng từ nhẹ như tiêu chảy cho đến nghiêm trọng như: suy thận cấp, kiệt nước và rối loạn điện giải, nhiễm trùng huyết …hoặc tử vong. 

Đặc biệt, vi khuẩn Listeria monocytogenes có thể gây sảy thai ở phụ nữ mang thai hoặc tử vong ở trẻ sơ sinh.

Độc tố và hóa chất gây tăng xuất tiết, tác dụng lên hệ thần kinh ruột dẫn đến rối loạn tiêu hóa.

Không chỉ vi khuẩn sống, mà các độc tố do chúng tạo ra (như từ vi khuẩn Staphylococcus aureus, Bacillus cereus, Rotavirus, Norovirus… ) cũng gây ngộ độc nhanh chóng. 

Nguy hiểm hơn, nấm mốc trên các loại hạt hay ngũ cốc có thể tạo ra độc tố mycotoxin (như aflatoxin từ nấm Aspergillus) gây nôn mửa, đau bụng, nếu tiếp xúc lâu dài có thể gây ung thư hoặc ảnh hưởng đến hệ thống miễn dịch và sự phát triển bình thường của trẻ.

Các biến chứng nghiêm trọng

Ngộ độc thực phẩm từ thức ăn ôi thiu có thể dẫn đến những biến chứng hiếm gặp nhưng nặng nề như:

• Suy thận cấp: Vi khuẩn E. coli có thể gây ra hội chứng tan máu tăng ure máu (HUS), dẫn đến suy thận cấp.
• Tổn thương thần kinh: Vi khuẩn Clostridium botulinum có thể gây liệt cơ và khó thở.
• Nhiễm trùng hệ thống (Sepsis): Khi vi khuẩn xâm nhập vào lòng ruột có thể vượt qua tế bào niêm mạc vùng bạch huyết  ở ruột (đây là hàng rào miễn dịch bảo vệ ruột) đi vào máu gây nhiễm trùng huyết.

Dấu hiệu nhận biết sớm ngộ độc thực phẩm

Triệu chứng của ngộ độc thực phẩm có thể xuất hiện trong vòng vài giờ hoặc vài ngày sau khi ăn. Các dấu hiệu điển hình bao gồm:

• Rối loạn tiêu hóa: Đau bụng, co thắt dạ dày, buồn nôn và nôn mửa.
• Tiêu chảy: Phân lỏng, đôi khi có kèm theo nhầy máu.
• Phản ứng toàn thân: Sốt, mệt mỏi, đau đầu, đau cơ, khớp,  viêm long hô hấp hoặc phát ban.
• Dấu hiệu thần kinh (ít gặp hơn): Chóng mặt, đau đầu, nhìn mờ, nhìn đôi, sụp mi, yếu cơ, tê bì da hoặc mất khả năng vận động tay chân hay khó thở do liệt cơ hô hấp khi nhiễm phải Clostridium botulinum.

[quotation title=””]

Ở trẻ em, các triệu chứng như nôn mửa và tiêu chảy có thể nhanh chóng dẫn đến tình trạng mất nước (dehydration) nghiêm trọng, biểu hiện qua việc trẻ khát nước, mắt trũng, da khô, ít đi tiểu, yếu ớt hoặc quấy khóc, li bì.

[/quotation]

Cách xử lý nhanh khi ăn phải thực phẩm bị ôi thiu

Nếu bạn nghi ngờ mình hoặc người thân đã ăn phải thực phẩm ôi thiu, hãy thực hiện các bước sau:

• Theo dõi sát sao: Hầu hết các trường hợp ngộ độc nhẹ sẽ tự khỏi mà không cần điều trị. Hãy nghỉ ngơi và bù nước đầy đủ.
• Bù nước và điện giải: Đây là ưu tiên hàng đầu để tránh mất nước do nôn và tiêu chảy.
• Không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy: Đối với một số loại ngộ độc, tiêu chảy là cách cơ thể tống khứ độc tố. Hãy tham vấn bác sĩ trước khi dùng thuốc.

[key-takeaways title=””]

Khi nào cần gặp bác sĩ ngay lập tức?

Hãy gọi cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế nếu xuất hiện các dấu hiệu:

• Ở trẻ em: Thay đổi ý thức, không đi tiểu, tiêu chảy kéo dài hơn một ngày, có máu hoặc mủ trong phân, sốt cao trên 38.5 °C.
• Ở người lớn: Tiêu chảy kéo dài hơn 2 ngày kèm sốt trên 39°C không thuyên giảm hoặc có triệu chứng: phân nhầy máu, nhìn mờ, yếu cơ hoặc có các dấu hiệu mất nước như khô miệng, khát nước, chóng mặt, tiểu ít.

[/key-takeaways]

Các loại thực phẩm dễ bị ôi thiu trong mùa hè

Dưới đây là danh sách những thực phẩm cần đặc biệt cẩn trọng khi bảo quản trong thời tiết nắng nóng:

• Cơm và ngũ cốc: Vi khuẩn Bacillus cereus thường phát triển mạnh trong cơm để ở nhiệt độ phòng quá lâu.
• Thịt, gia cầm và trứng: Đây là nguồn lây nhiễm phổ biến của Salmonella và E. coli nếu không được nấu chín kỹ hoặc để ngoài môi trường quá 2 giờ.
• Hải sản: Động vật có vỏ (nghêu, sò) có thể chứa độc tố tự nhiên hoặc vi khuẩn Vibrio cholera từ nguồn nước ô nhiễm.
• Sữa và các sản phẩm ăn liền, từ sữa chưa tiệt trùng có thể nhiễm Listeria phát triển được ở nhiệt độ bảo quản lạnh như: thịt hộp, phô mai mềm và sữa sống. 
• Các loại salad: Salad trứng, salad khoai tây hoặc bánh ngọt nhân kem nếu không được giữ lạnh sẽ trở thành môi trường cho vi khuẩn Staphylococcus aureus phát triển.

Kết luận

Vì sao không nên ăn thức ăn bị ôi thiu? Bởi vì cái giá phải trả cho sự chủ quan có thể là sức khỏe và tính mạng của chính chúng ta. Hãy thực hiện quy tắc “5 chìa khóa an toàn thực phẩm” của WHO: giữ sạch, để riêng thức ăn sống – chín, nấu kỹ, bảo quản thực phẩm ở nhiệt độ an toàn và sử dụng nước/ nguyên liệu sạch.

Bạn có cách bảo quản thực phẩm nào hiệu quả trong mùa nắng nóng? Hãy chia sẻ với cộng đồng qua phần bình luận dưới bài viết này nhé!

Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn cái nhìn toàn diện về cách nhận diện, nguyên nhân và phương pháp xử lý an toàn khi đối mặt với tình trạng mất nước.

Nhận diện những triệu chứng cơ thể đang bị mất nước

Làm sao để biết cơ thể bị mất nước? Một sai lầm phổ biến của nhiều người là đợi đến khi thấy khát mới uống nước. Thực tế, cảm giác khát không phải lúc nào cũng là dấu hiệu cảnh báo sớm chính xác, đặc biệt là ở người cao tuổi – những người thường không thấy khát cho đến khi cơ thể thực sự bị mất nước

Dưới đây là các triệu chứng cơ thể mất nước phân theo độ tuổi mà bạn cần đặc biệt lưu ý:

Đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ

Trẻ em là đối tượng dễ bị mất nước nhất do cơ thể nhỏ và tốc độ trao đổi chất nhanh. Các dấu hiệu bao gồm:

• Ít đi tiểu: Không thay tã trong vòng 3 giờ hoặc không đi tiểu trong 8 giờ đối với trẻ mới biết đi.
• Dấu hiệu khô: Miệng và lưỡi khô, không có nước mắt khi khóc.
• Ngoại hình thay đổi: Mắt trũng sâu, gò má hóp hoặc thóp trên đầu bị lõm xuống.
• Hành vi: Trẻ lờ đờ, thiếu năng lượng hoặc ngược lại là quấy khóc bất thường.
• Đàn hồi da kém: Da không phẳng lại ngay sau khi bị véo nhẹ.

Đối với người trưởng thành

• Khát cực độ và khô miệng.
• Thay đổi nước tiểu: Đi tiểu ít hơn thường lệ và nước tiểu có màu sẫm (màu nước tiểu lý tưởng nên là màu vàng nhạt hoặc trong suốt)
• Mệt mỏi và chóng mặt: Cảm giác chóng mặt khi đứng dậy, nhức đầu và mệt mỏi rã rời
• Thần kinh: Xuất hiện tình trạng lú lẫn hoặc mê sảng trong trường hợp nặng.
• Các triệu chứng khác: Chuột rút cơ bắp, nhịp tim nhanh nhưng huyết áp thấp.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng mất nước

Cơ thể mất nước có thể xuất phát từ những lý do đơn giản trong sinh hoạt hoặc do các tình trạng bệnh lý:

• Tiêu chảy và nôn mửa: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất ở trẻ nhỏ. Tiêu chảy cấp có thể khiến cơ thể mất một lượng lớn nước và các khoáng chất thiết yếu (điện giải) chỉ trong thời gian ngắn.
• Sốt: Nhiệt độ cơ thể càng cao, tình trạng mất nước càng nghiêm trọng. Khi bị sốt kèm theo tiêu chảy và nôn mửa, rủi ro sẽ tăng gấp bội.
• Đổ mồ hôi quá nhiều: Hoạt động mạnh dưới thời tiết nóng ẩm khiến cơ thể mất nước qua mồ hôi để làm mát. Nếu không bù đắp kịp thời, cơ thể sẽ bị cạn kiệt chất lỏng.
• Đi tiểu nhiều: Một số loại thuốc như thuốc lợi tiểu hoặc thuốc điều trị huyết áp có thể khiến bạn đi tiểu nhiều hơn
• Bệnh tiểu đường không được kiểm soát cũng là một tác nhân gây mất nước do lượng đường dư thừa kéo nước ra ngoài qua nước tiểu.
• Không uống đủ nước: Đôi khi chỉ vì quá bận rộn, đang đi du lịch ở nơi không có nguồn nước an toàn hoặc do bị đau họng khiến việc nuốt nước trở nên khó khăn.

Cách xử lý an toàn và khi nào cần gặp bác sĩ

Việc xử lý phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của tình trạng mất nước:

Xử lý tại nhà (Mức độ nhẹ)

Đối với mất nước nhẹ, cách nhanh nhất là uống nước ngay lập tức

• Uống từng ngụm nhỏ: Đừng uống quá nhanh nếu đang bị nôn.
• Bù điện giải: Thay vì chỉ uống nước lọc, hãy sử dụng các dung dịch bù đường và muối (ORS) nếu bị tiêu chảy hoặc nôn mửa

[recommendation title=””]

Đối với trẻ em: Tiếp tục cho trẻ bú mẹ bình thường và cho uống thêm dung dịch điện giải theo hướng dẫn của bác sĩ. 

[/recommendation]

Khi nào cần gặp bác sĩ hoặc đi cấp cứu ngay?

Bạn nên đến bệnh viện ngay nếu:

• Tiêu chảy kéo dài trên 24 giờ.
• Không thể giữ được chất lỏng trong cơ thể (cứ uống là nôn).
• Đi ngoài ra máu hoặc phân đen.
• Lờ đờ, lú lẫn, hoặc ngủ li bì, khó đánh thức.
• Nhịp tim đập rất nhanh, đau ngực hoặc khó thở.
• Không đi tiểu trong vòng 8 giờ liên tục.
• Sốt cao trên 39.4 độ C kèm theo co giật hoặc ngất xỉu

Cơ thể mất nước nên uống gì? Gợi ý thức uống bổ sung hiệu quả

Lựa chọn đúng loại nước uống đóng vai trò then chốt trong việc phục hồi:

• Nước lọc: Lựa chọn tốt nhất cho các hoạt động cường độ thấp đến trung bình như đi bộ dưới một giờ.
• Dung dịch bù nước đường uống và điện giải (ORS): Chứa tỷ lệ chính xác giữa nước, muối và đường để tối ưu hóa việc hấp thụ vào tế bào. Đây là “tiêu chuẩn vàng” khi bị mất nước do bệnh tật.
• Thực phẩm mọng nước: Ăn các loại trái cây và rau quả như dưa hấu, dâu tây hoặc canh súp cũng là cách bổ sung nước hiệu quả
• Nước thể thao (Sports drinks): Chỉ nên dùng nếu bạn hoạt động mạnh trên một giờ hoặc ở ngoài trời nắng lâu, vì chúng giúp bù đắp natri và kali mất đi qua mồ hôi.

[recommendation title=””]

Cần tránh: Đồ uống có caffeine (cà phê, trà đậm), rượu và soda nhiều đường. Những loại này có xu hướng làm tình trạng mất nước trở nên tồi tệ hơn.

[/recommendation]

Kết luận

Cơ thể mất nước là một tình trạng có thể phòng ngừa được nhưng nếu chủ quan sẽ dẫn đến những biến chứng đe dọa tính mạng như sốc, co giật. 

Hãy tạo thói quen lắng nghe cơ thể, quan sát màu nước tiểu và chủ động bổ sung nước trước khi cơn khát ập đến.

Hãy bảo vệ sức khỏe của bạn và người thân ngay hôm nay bằng cách luôn mang theo một bình nước bên mình! Nếu có bất kỳ dấu hiệu nghiêm trọng nào, đừng ngần ngại liên hệ với bác sĩ hoặc cơ sở y tế gần nhất để được hỗ trợ kịp thời.

Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ sốc nhiệt là gì, nguyên nhân và cách bảo vệ sức khỏe an toàn trong mùa nắng nóng.

Sốc nhiệt điều hòa là gì?

Sốc nhiệt khi dùng điều hòa là tình trạng nhiệt độ cơ thể thay đổi quá nhanh khi di chuyển đột ngột giữa hai môi trường có sự chênh lệch nhiệt độ lớn, ví dụ từ ngoài trời nắng nóng bước vào phòng lạnh và ngược lại.

Khi đó, hệ thống điều nhiệt của cơ thể không kịp thích nghi, làm rối loạn cơ chế điều hòa nhiệt dẫn đến rối loạn chức năng quan trọng của nhiều cơ quan quan trọng của cơ thể, có thể gây nguy hiểm đến tính mạng.

Nhận diện những triệu chứng sốc nhiệt điều hòa

Tùy vào thể trạng và mức độ chênh lệch nhiệt độ, các triệu chứng có thể xuất hiện từ nhẹ đến nặng, bao gồm:

• Biểu hiện thần kinh và toàn thân: Đau đầu, chóng mặt, hoa mắt, cảm giác mệt mỏi rã rời và lờ đờ. Trong một số trường hợp, người bệnh có thể bị rối loạn ý thức hoặc lú lẫn.
• Biểu hiện hô hấp: Thở hổn hển, thở gấp, khó thở, viêm mũi hoặc khô họng. Một số người có thể gặp tình trạng ho khan kéo dài.
• Biểu hiện tim mạch: Tim đập nhanh, nhịp tim và huyết áp tăng đột ngột gây cản trở lưu thông máu. Ngược lại, cũng có trường hợp bị tụt huyết áp và vã mồ hôi lạnh.
• Biểu hiện ngoài da: Da tái xanh, lạnh lẽo hoặc tím tái.
• Trường hợp nặng: Ngất xỉu, bất tỉnh, co giật hoặc rơi vào hôn mê. Thậm chí, bệnh nhân có thể bị liệt mặt (liệt dây thần kinh số 7) hoặc đột quỵ, liệt nửa người.

Ngoài ra, những người ở lâu trong môi trường điều hòa có thể gặp “Hội chứng nhà kín” (Sick building syndrome) với các biểu hiện như khô da, ngứa họng và dễ bị dị ứng.

Nguyên nhân gây sốc nhiệt điều hòa

Có ba nhóm nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng bị sốc nhiệt điều hòa mà phụ huynh và người lao động cần lưu ý:

• Chênh lệch nhiệt độ quá lớn: Khi nhiệt độ phòng cài đặt quá thấp (dưới 22 độ C) trong khi ngoài trời nắng gắt (35-40 độ C), sự chênh lệch trên 10 độ C sẽ làm rối loạn hệ thống điều nhiệt của cơ thể. Các nghiên cứu cho thấy chỉ cần nhiệt độ thay đổi đột ngột từ 5 độ C trở lên đã có thể gây ra những hậu quả tiêu cực cho hệ hô hấp.
• Thay đổi môi trường đột ngột: Việc bước ngay vào phòng lạnh ngay sau khi vừa đi ngoài nắng về hoặc vừa vận động mạnh (cơ thể đang ra nhiều mồ hôi để hạ nhiệt) khiến các mạch máu co lại đột ngột, khiến cơ thể bị sốc.
• Thời gian ở trong phòng điều hòa quá lâu: Việc ở liên tục trong môi trường lạnh (trên 4-5 tiếng) khiến cơ thể mất dần khả năng tự điều chỉnh và thích nghi khi phải tiếp xúc lại với môi trường tự nhiên bên ngoài.
• Môi trường thiếu độ ẩm: Điều hòa làm giảm độ ẩm trong không khí, gây khô niêm mạc mũi họng, làm suy giảm hàng rào bảo vệ cơ thể trước các tác nhân gây bệnh.

Cách xử lý an toàn khi bị sốc nhiệt điều hòa

Khi phát hiện có người có dấu hiệu bị sốc nhiệt, việc sơ cứu kịp thời là vô cùng quan trọng để hạn chế biến chứng. Dưới đây là cách xử lý khi bị sốc nhiệt điều hòa chuẩn y khoa:

Bước 1: Di chuyển nạn nhân đến nơi thông thoáng

Nhanh chóng đưa bệnh nhân ra khỏi phòng điều hòa lạnh đến khu vực có nhiệt độ trung bình, thoáng mát và không có gió lùa trực tiếp. Nếu đang ở trong phòng, hãy tăng nhiệt độ điều hòa lên và mở cửa sổ để không khí lưu thông.

Bước 2: Kiểm tra sinh hiệu

Kiểm tra nhanh nhịp tim và nhịp thở của nạn nhân. Nếu nạn nhân ngưng thở hoặc mất ý thức, cần tiến hành hô hấp nhân tạo và ép tim ngay lập tức.

Bước 3: Tư thế nằm phù hợp

• Nếu bệnh nhân bị tăng huyết áp: Đặt nằm đầu cao.
• Nếu bệnh nhân bị tụt huyết áp: Đặt nằm đầu hơi thấp.

Bước 4: Ổn định thân nhiệt và bù nước

• Nới lỏng hoặc cởi bớt quần áo nếu mặc quá dày để thoáng khí.
• Lau khô mồ hôi và quấn chăn hoặc vải mỏng để giữ ấm cơ thể nếu bệnh nhân bị lạnh.
• Nếu người bệnh còn tỉnh táo, hãy cho uống nước ấm từng ngụm nhỏ. Tuyệt đối không cho uống nước đá hoặc nước quá lạnh vì có thể làm tình trạng sốc nặng hơn.

[key-takeaways title=””]

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Cần đưa nạn nhân đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức nếu:

• Bệnh nhân không cảm thấy khỏe lại sau khi nghỉ ngơi và sơ cứu.
• Có dấu hiệu lờ đừ, da tái xanh hoặc tím tái.
• Nạn nhân bị rối loạn hô hấp, khó thở kéo dài.
• Xuất hiện tình trạng co giật hoặc bất tỉnh.
• Nghi ngờ có tổn thương não hoặc rối loạn nhịp tim.

[/key-takeaways]

Kết luận

Bị sốc nhiệt điều hòa là một rủi ro sức khỏe thực tế trong mùa nắng nóng nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh được nếu chúng ta sử dụng thiết bị này một cách khoa học. 

Việc duy trì mức nhiệt độ chênh lệch hợp lý, tránh thay đổi môi trường đột ngột và chú ý vệ sinh máy lạnh định kỳ là những “chìa khóa” quan trọng để bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình.